 AIDS, HIV ( Human Immunodeficiency Virus ) tarafından oluşan ve vücudun bağışıklık sistemini zayıflatıp ölümcül enfeksiyonlara yol açan bulaşıcı bir hastalıktır. AIDS , Acquired Immune Deficiency Syndrome ( Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu ) kelimelerinin baş harflerinden oluşmuştur. AIDS hastalığında vücuda giren HIV virüsü kişinin bağışıklık sistemini zaman içinde çökertir ve olağan koşullarda önemli sorunlara yol açmayan çeşitli bakteri, virüs ve mantarlarla ciddi hastalıklar oluşur.
İlk AIDS vakası 1981' de tesbit edilmiş, bu güne kadar hızla yayılarak tüm dünya için bir sağlık sorunu haline gelmiştir.
Bulaşma yolları
En önemli bulaşma yolu homoseksüel ilişkidir.Bunun dışında; damar yoluyla uyuşturucu madde kullanmak, çok eşli yaşam sürdürmek, HIV virüsü taşıyan annelerin doğum yapması, HIV yönünden test edilmemiş kan ve kan ürünlerinin kullanımı, HIV virüsü taşıyan cerrahi aletlerle tedavi yapılması, HIV virüsü taşıyan malzemeyle vücuda dövme ve akupunktur yapılması diğer bulaşma yollarıdır. Meni ve vajen salgısı virüs taşır. Virüsün mukoza ve zedelenmiş dokudan girişi enfeksiyona sebep olur. Zorlu ilişkide doku zedelenmesi bulaşmayı arttıran etkendir. Sağlıklı görünen fakat HIV virüsü taşıyanlar hastalığın bulaşmasında en büyük etkendir.
Korunma yolları
Güvenli cinsel ilişki ( tek eşli yaşam tarzı ) en etkili korunma yöntemidir. Tam koruyucu olmamakla birlikte usulune uygun prezervatif kullanımı riskli ilişkilerde oldukça etkilidir. Steril olmayan şırınga, ustura ve jilet, delici, kesici aletleri kullanmamalı veya paylaşılmamalıdır. Sağlam deriden virüs bulaşamadığı için yüksek riskli cilt temaslarında bol sabunlu suyla yıkamalı ve dezenfektanlar kullanılmalıdır.
HIV virüsünü taşıyan hastalarla normal yaşam düzeni içindeki temaslarımızla hastalık bulaşmaz. Ortak yaşam ve ulaşım alanlarının, tuvalet,telefon gibi araçların kullanılması, beraber yemek yeme, çatal - bıçak paylaşımı, vs bulaşmaya yol açmaz. Hatta bir çok solunum yolu hastalığının geçmesine sebep olan tokalaşma, öpüşme gibi temaslarla veya öksürük ve aksırıkla dağılan tükürüğün yüzümüze gözümüze gelmesiyle AIDS virüsü bulaşmaz.
HIV / AIDS den korunmak için; sperm, vajinal akıntılar ve kan gibi HIV virüsünün bulunabileceği vücut sıvıları ile temastan kesinlikle kaçınmak gerekir. Riskli cinsel ilişkilerde mutlaka ilk temastan itibaren devamlı prezervatif kullanımı önemlidir. Alkol ve uyuşturucunun düşünme yetisini zayıflatarak sağlıklı kararlar almayı engellediği ve seks yaşamında olumsuz etkilere neden olduğu unutulmamalıdır.Kesinlikle başkasına ait enjektör kullanmayınız. Kendi iğnenizi ya da enjektörünüzü de başkasına ödünç vermeyiniz. Virüsü almış olduğunuzu düşünüyor ve gebe kalmayı planlıyorsanız derhal doktora danışınız. HIV pozitif kadınların çocuklarının HIV' li doğma şansı %30' dur. Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerin eğer şüpheleri varsa hamilelik gerçekleşmeden önce bir hekime başvurmaları yerinde olur. Kanamaya neden olabilecek enjeksiyon, kulak deldirme, akupunktur, dövme, diş çekimi gibi her türlü müdahalede tek kullanımlık malzemelerin tercih edilmesi ve aletlerin sterilizasyonunun gereği gibi yapılması çok önemlidir.
Virüs Nasıl Yok Edilir?
Kimyasallardan Sodyum Hipoklorit ( çamaşır suyu ) oldukça etkilidir. Usulune uygun sulandırılarak yüzey temizliği yapılan çamaşır suyu virüsü kısa sürede etkisiz hale getirir. ( 30 dk ). HIV virüsü dış ortamda oldukça dayanıksız olduğu için tıbbi dezenfektanların çoğu etkilidir. HIV virüsünün bulaştığı düşünülen eşyanın 30 dk süreyle kaynatılması da dezenfeksiyon için yeterli olacaktır.
Hastalık Belirtileri
AIDS de en belirgin hastalık belirtileri;
• Sürekli yorgunluk
• Gece terlemeleri
• Aydan daha uzun süren lenfadenopati ( lenf bezi şişlikleri )
• Kilo kaybı ( 1 ayda vücut ağırlığının %10' dan daha fazlası )
• 3 aydan daha uzun süreli ateş,
• 1 aydan uzun süren ishal
• 1 aydan uzun süren inatçı öksürük v.b. şekilde görülebilir.
Taşıyıcılar hastalık ortaya çıkıncaya kadar belirgin belirti vermez.
Tanıda Kullanılan Testler:
AIDS hastalığına yakalanan kişilerin sayısı arttıkça HIV enfeksiyonu tanısında kullanılan serolojik testlerin de önemi artmaktadır. Bu testler; ya virüsün varlığını yada virüse karşı oluşmuş antikorların ( bağışıklık maddeleri ) varlığını ortaya çıkarır.
Kullanılmakta olan testlerin başlıcaları;
• Latex aglutinasyon, kaset test, card test ( hassasiyetleri düşük olduğu için günümüzde pek kullanılmamaktadır )
• Tarama testleri olarak kullanılan anti Anti - HIV - ELISA ( Enzyme Linked Immunosorbent Assay) testi
• HIV p - 24 antijeni ve IgG antikorlarını bir arada tarayan yeni nesil tarama testleri ( combo test ) : temastan sonraki 15 nci günden itibaren sonuç vermeye başlarlar. En erken dönemde kullanılabilen testtir
• Doğrulama testleri : HIV - Western Blot ve IFA testleridir.
• HIV mevcudiyetini gösteren referans test : HIV proviral DNA testi.
• HIV viral yük ( HIV RNA ) testi : Tedaviyi takipte kullanılmaktadır.
• Diğer laboratuar bulguları : T - Helper hücrelerinde azalma, T - Helper / T - Supresor oranının 1.0 ın altına düşmesi, anemi, lökopeni, trombositopeni, vs.
HIV virüsü taşıyan bir kişide hastalık belirtileri on yıl içinde ortaya çıkabilir. Fakat bu süre içinde HIV testi pozitif olan kişi gerekli önlemleri almazsa hastalığı başkalarına bulaştırabilir. HIV testi yaptırmanın önemi buradan kaynaklanır. Bazı önlemlerle, test sonucu pozitif olan kişinin kendisi ve çevresi için zararlı olması engellenebilir. Virüsü taşıdığını bilen kişi güvenli seksle cinsel eşini virüse karşı koruyabilir, doğacak çocuğun hastalıklı olmaması için gebeliğe karşı önlemler alınabilir. |
|
