Ülkemizde gündeme yeni giren uçucu madde kullanımı, alkol ve sigara dışı madde bağımlığı içinde önemli bir yere sahiptir. Bu hastaların psiko - sosyal tedavileri ya da adli tıbbi uygulamalar üzerinde durulmamış olup ayrı bir yazının konusudur. Son yıllarda petrokimya ve ilişkili endüstrilerdeki gelişmeler sonucu, yaygın kullanım alanı bulan organik uçucu maddelerin kötüye kullanımı tüm dünyada genç erişkinlerde artan bir toplum sağlığı sorunu durumuna gelmiştir. Yapıştırıcılar, boya çözücüler, incelticiler, aeresoller, yağ ve leke çıkarıcıları, oda ve saç spreyleri, deodorantlar, kozmetik ürünlerde kullanılan organik uçucu maddeler geniş bir kimyasal spektruma sahiptir.
Uçucu maddeler kendi içinde bir çok gruba ayrılırlar. Alifatikler içinde asetilen, bütan, heksan; alisiklik grupta toluen ( toluol, metilbenzen ), ksilen; miks grupta petrol; halojenizelerden karbon tetraklorür, kloroform, halotan, trikloretilen sayılabilir . Burada özellikle üzerinde durmak istediğimiz toluendir.
Toluen, benzene oranla daha narkotik ve toksik bir maddedir. Toluen Düzeyleri ve Toksisite İlişkisi Amerikan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Dairesi ( The Occupational Safety and Health - Agency - OSHA ) toluen için kabul edilebilir maruz kalma düzeylerini saptamış ve buna göre 100 ppm ( parts per million ) düzeyini işyeri için güvenli görürken, 150 ppm düzeyinin sekiz saatten az maruz kalınması durumunda kabul edilebilir olduğunu, 2000 ppm düzeyinde ise yaşamsal tehlike bulunduğunu bildirmiştir. Kan toluen seviyesinin 2,5 mcg / ml (mikrogram / mililitre ) olması hastalık oluşumuyla ilişkili iken, 50 mcg / ml düzeyleri olasılıkla ölümle sonuçlanmaktadır. Bu konuyla ilgili farklı oranlar bulunmaktadır.
Kulling ve Pronczuk 1985' te Swensson & Andersson' un yaptığı araştırmaya dayanarak, 3.6 mg / m3 ( miligram / metreküp ) ya da 0.5 ppm toluen - 2,4 - diisosiyanat' ın ( TDI ) bütün insanlarda göz ve burunda irritasyonlar oluşturduğunu, 0.2 - 0.5 mg / m3 ya da 0.03 - 0.07 ppm düzeylerinde bütün kişilerde orta derecede solunum sorunu geliştirdiğini, 5 ppm' de ise ciddi toksisitenin meydana geldiğini bildirmişlerdir. Flanagan ve ark., 1984' te Oliver tarafından bildirilen değerlere göre, hastaların %50' sinde 5 - 10 mg / lt arasındaki kan toluen konsantrasyonlarının belirgin toksik etki gösterdiğini belirtmişlerdir. Toluen' in hemen hemen bütün hastalarda 10 mg/lt üzerindeki konsantrasyonlarda ise koma ya da ölüme neden olduğu bildirilmiştir. Meslek kuruluşlarında sekiz saat kadar süreyle 127 ppm' lik maruziyetten sonra kan toluen düzeyleri yaklaşık olarak 0.4 - 6,7 mg/lt ölçülmüştür. Sekiz saatlik süre içinde, 200 ppm toluen etkisi altında kalma durumunda bronkospazm, parestezi ve bilinç bulanıklığı oluşurken, 600 ppm ile aşırı yorgunluk, baş dönmesi, sindirim bozuklukları ve hafif sarhoşluk görülür. Absorbe olan toluenin bir kısmı ekspirasyon
havasıyla dışarı atılır, geri kalan önemli miktardaki kısım, benzoik aside oksitlenerek glisinle konjüge edilir ve hipurik asit biçiminde idrarla atılır. İdrardaki hipurik asit miktarı toluen zehirlenmesinin şiddeti konusunda bilgi verir. Günde sekiz saat solunan 100 ppm toluen yaklaşık 1,2 gr hipurik asidin idrar ile atılımına neden olur.
Toluen ve ksilen, alkol dehidrogenaz ile metabolize olurlar. Bu yüzden alkol almış bir kimse toluen ya da ksilen entoksikasyonuna maruz kalacak olursa, zehirlenme belirtileri daha ağır olur.
Akut entoksikasyonda primer olarak santral sinir sistemi ( SSS ) belirtileri ortaya çıkmakta-dır. Öfori, baş dönmesi, konfüzyon, SSS depresyonu, baş ağrısı, vertigo, halusinasyonlar, konvül-siyon, ataksi, kulak çınlaması, optik nöropati, periferik nöropati, stupor, koma gibi belirtilere rastla-nabilir. Halojenli hidrokarbon bileşikleri ( karbon tetraklorür, trikloretilen ) akut zehirlenmelerinde, miyokardiyal eksitabilite, hipertansiyon ve periferik ödemler görülebilirken; yüksek dozda benzen buharları gözleri ve solunum yollarını irrite edebilir. Sıvı benzen, deri ve mukozalarda koroziv etki ile kostik pulmoner ödem ve digestif hemorajiler oluşturabilir. 30 dakika 7 500 ppm benzene maruz kalma tehlikelidir. Toluen Entoksikasyonlu Hastaya Yaklaşım ve Bulgular Bu hastaların bir bütün olarak değerlendirilmeleri gerekir. Özellikle bir sistem üzerinde durulmamalıdır. Yakınlarından geniş bir öykü alınması, bu tür bir tabloyla gelebilecek diğer hastalıkların ayırıcı tanısında yardımcı olabilir.
|
|
